Nasz sąsiad, domniemany Kuba Rozpruwacz
W skrócie
Seweryn Kłosowski, znany w Anglii jako George Chapman, spędził w Krasieninie co najmniej pięć lat dzieciństwa, mniej więcej od 1873 do 1878 r. Później w Londynie otruł trzy kobiety, w 1903 r. skazano go za ostatnie z tych zabójstw i powieszono, a część badaczy podejrzewała go o zbrodnie Kuby Rozpruwacza.
Potwierdzają to dwa niezależne źródła. Pierwsze to jego świadectwo szkolne z Krasienina, odczytane w 1903 r. przed londyńskim sądem. Drugie to księgi metrykalne naszej parafii, w których jego ojciec pojawia się w latach 1870–1877.
Ten tekst zbiera, co wiadomo, dołącza skany aktów z tłumaczeniami i oddziela fakty od hipotez. Krótszy wpis o tym samym jest w Historii Krasienina.
Kim był Seweryn Kłosowski
Seweryn Kłosowski urodził się 14 grudnia 1865 r. w Nagórnej, wsi wchłoniętej później przez Koło. Był synem stolarza Antoniego i Emilii. W grudniu 1880 r. zaczął naukę u felczera w Zwoleniu, a potem kształcił się w Warszawie.
Ok. 1887 r. wyjechał do Londynu, gdzie pracował jako fryzjer. W 1893 r. przyjął nazwisko George Chapman. W latach 1897–1902 otruł trzy kolejne partnerki. W 1903 r. skazano go za ostatnie z tych zabójstw i powieszono.
Po wyroku emerytowany inspektor Frederick Abberline, który w 1888 r. ścigał Kubę Rozpruwacza, publicznie wskazał Chapmana jako podejrzanego. Od tamtej pory jego nazwisko pojawia się na listach możliwych sprawców tamtych zabójstw.
- 1865. Narodziny w Nagórnej pod Kołem (akt nr 183/1865 parafii Koło).
- 1868. Śmierć matki, Emilii, w Wólce w parafii Serokomla.
- 1870. Ślub ojca z Marianną Marciniak w Krasieninie.
- 1873–1878. Nauka w szkole w Krasieninie, rodzina mieszka we wsi jako koloniści.
- 1880. Praktyka u felczera Moszka Rappaporta w Zwoleniu.
- 1885–1886. Kurs chirurgii praktycznej w szpitalu na Pradze w Warszawie.
- 1887–1888. Wyjazd do Londynu, praca fryzjera w Whitechapel i okolicach.
- 1889. Ślub z Lucy Baderski, choć w Polsce miał już żonę.
- 1891–1892. Pobyt w USA, w Jersey City.
- 1893. Przyjęcie nazwiska George Chapman.
- 1897–1902. Otrucie Mary Spink, Bessie Taylor i Maud Marsh.
- 1903. Proces w Old Bailey, egzekucja 7 kwietnia w więzieniu Wandsworth.
Ślad w londyńskim sądzie
Związek z Krasieninem wyszedł na jaw w marcu 1903 r., na procesie w londyńskim sądzie Old Bailey. Inspektor George Godley znalazł w szufladzie w sypialni Chapmana plik dokumentów po polsku i rosyjsku. Przetłumaczył je Joseph Betrikowski, który zeznawał o nich przed sądem.
Jeden z dokumentów, datowany 19 grudnia 1880 r., był świadectwem szkoły w Krasieninie, w protokole zapisanej jako „Krasseninsk school”. Zaświadczał, że syn Antoniego chodził do niej od października 1873 do czerwca 1878 r., ukończył pełny kurs i dobrze się sprawował. 19 grudnia według kalendarza gregoriańskiego to 7 grudnia według juliańskiego, stąd zapis „7/19” w innych publikacjach.
Przekład ma dwie nieścisłości. Uczeń nazywa się w nim Ksawery (Ksaverii), a nie Seweryn, a John Emsley podaje koniec nauki 13 czerwca 1880 r. Pierwsza to najpewniej błąd tłumacza, drugą rozstrzygnie aneks z przekładami w książce H. L. Adama z 1930 r.
Przez lata nie było pewne, czy „Krassenin” to nasz Krasienin. Brytyjska badaczka Helena Wojtczak już w 2011 r. zakładała, że cała rodzina przeniosła się z Koła najpierw do „Kasienina” (tak zapisała tę nazwę), a potem w okolice Zwolenia. Księgi naszej parafii, opisane niżej, to potwierdzają.
Ślady w księgach parafii Krasienin
W księgach metrykalnych parafii Krasienin z lat 1870–1878 jest sześć wpisów o rodzinie Kłosowskich. Oryginały przechowuje Archiwum Państwowe w Lublinie (zespół 35/1847), a indeks prowadzi baza LubGens. Skany trzech aktów i ich tłumaczenia są w aneksie 1.
- 1870, akt nr 4, ślub. Antoni Kłosowski (35 lat, wdowiec, stolarz) i Marianna Marciniak (17 lat). Panna młoda to córka Józefa i Magdaleny z Przybylskich, kolonistów z Krasienina.
- 1873, akt nr 3, zgon. Władysław Kłosowski, 1 rok, zm. 28 stycznia. Syn Antoniego i Marcjanny z Marciniaków, „kolonistów zamieszkałych we wsi Krasienin”.
- 1873, chrzest. Dziewczynka Kłosowska. Rodzice niesprawdzeni, brak skanu w bazie.
- 1877, akt nr 4, chrzest. Ignacy Kłosowski. Rodzice znani z aktu zgonu.
- 1877, akt nr 11, zgon. Ignacy Kłosowski, pół roku, zm. 26 maja. Syn Antoniego i Marcjanny; zgon zgłosił ojciec, „stolarz, lat 40”.
- 1878, akt nr 13, chrzest. Zofia Kłosowska. Rodzice niesprawdzeni, brak skanu w bazie.
Matka dzieci występuje raz jako Marianna, raz jako Marcjanna. W metrykach z tamtych lat to częsta zamiana tych imion, a nazwisko panieńskie i mąż się zgadzają.
Po 1878 r. w krasienińskich księgach nie ma już Kłosowskich. To sugeruje, że rodzina wyjechała mniej więcej wtedy, gdy Seweryn kończył szkołę, choć brak wpisów tego nie dowodzi.
Rodzina Kłosowskich w Krasieninie
Ojciec Seweryna, Antoni Kłosowski, był stolarzem urodzonym ok. 1835 r. w guberni kaliskiej, do której należało wtedy Koło. Według aktu ślubu z 1870 r. jego pierwsza żona Emilia zmarła 21 listopada 1868 r. w Wólce w parafii Serokomla. Seweryn stracił więc matkę na kilka tygodni przed trzecimi urodzinami.
Rodzina opuściła już wtedy okolice Koła i mieszkała w Wólce Serokomskiej w guberni siedleckiej. Stamtąd Antoni przyjechał w lutym 1870 r. do Krasienina, by poślubić 17-letnią Mariannę Marciniak. Panna młoda też urodziła się w guberni kaliskiej i od dwóch lat mieszkała z rodzicami, kolonistami Józefem i Magdaleną z Przybylskich, w Krasieninie.
To pasuje do historii wsi. W latach 1869–1873 dobra krasienińskie rozparcelowano na kolonie, m.in. Maziarkę, Ossówkę, Pryszczową Górę i Majdan, i napływali na nie osadnicy. Stolarz mógł tu liczyć na pracę przy budowie nowych zagród, ale to nasz wniosek, a nie zapis źródła.
W styczniu 1873 r. Antoni i Marianna byli już „kolonistami zamieszkałymi we wsi Krasienin”. Seweryn dorastał z macochą starszą od niego o 12–13 lat i z przyrodnim rodzeństwem. Co najmniej dwoje z nich zmarło w niemowlęctwie: Władysław w 1873 r. i Ignacy w 1877 r.
Rodzina macochy była blisko. Zgon Władysława zgłosili Józef Marciniak, najpewniej jego dziadek, i Kazimierz Marciniak, a zgon Ignacego Kazimierz razem z Antonim. Antoni, w przeciwieństwie do świadków, umiał pisać i sam podpisał akt ślubu oraz akt zgonu syna.
Z Krasienina do Zwolenia, Warszawy i Londynu
Z Krasienina Seweryn trafił 1 grudnia 1880 r. na naukę do felczera Moszka Rappaporta w Zwoleniu. Felczer łączył pracę cyrulika i pomocnika chirurga: stawiał bańki i pijawki, opatrywał rany, wykonywał drobne zabiegi. W świadectwie z 1885 r. Rappaport chwalił go za pilność i wzorowe zachowanie.
Z Koła do Zwolenia jest ok. 220 km w linii prostej, a z Krasienina ok. 60 km. To wyjaśnia, czemu chłopca z dalekiego Kaliskiego oddano na naukę właśnie tam. W 1882 r. urząd w Zwoleniu poświadczał, że Seweryn mieszka w tej miejscowości i nigdy nie był karany.
W 1885 r. przeniósł się do Warszawy. Od października 1885 do stycznia 1886 r. odbył kurs chirurgii praktycznej w szpitalu na Pradze, potem pracował jako pomocnik chirurga. Ostatni ślad w Polsce to pokwitowanie opłat szpitalnych z lutego 1887 r.
Do Londynu dotarł w 1887 lub 1888 r. i pracował jako fryzjer w Whitechapel i okolicach. W 1889 r. wziął ślub z Lucy Baderski, choć w Polsce miał już żonę. Wiadomo o niej tyle, że pojawiła się w Londynie z dziećmi i szybko wróciła do kraju.
Z Koła do Krasienina jest ok. 280 km w linii prostej, a z Krasienina do Zwolenia ok. 60 km. Krasienin leży ok. 15 km na północny zachód od Lublina.
Zbrodnie George'a Chapmana, proces i egzekucja
Jako George Chapman Kłosowski otruł trzy kobiety, z którymi żył jak z żonami. Używał emetyku, środka zawierającego antymon, kupionego w 1897 r. u aptekarza w Hastings. Zatrucie dawało objawy podobne do choroby żołądka, więc lekarze długo niczego nie podejrzewali.
- Mary Isabella Spink zmarła 25 grudnia 1897 r.
- Bessie Taylor zmarła 13 lutego 1901 r.
- Maud Marsh zmarła 22 października 1902 r.
Przy trzeciej śmierci lekarz rodziny Marsh nabrał podejrzeń i sekcja wykazała otrucie. Chapmana aresztowano 25 października 1902 r., a ekshumacje potwierdziły antymon także w ciałach dwóch wcześniejszych kobiet. Akty oskarżenia objęły wszystkie trzy zabójstwa, ale sądzono go tylko za śmierć Maud Marsh.
Proces w Old Bailey zakończył się 19 marca 1903 r. wyrokiem śmierci. Chapmana powieszono 7 kwietnia 1903 r. w więzieniu Wandsworth. Do końca nie przyznał się do winy ani do tego, że jest Sewerynem Kłosowskim.
Motyw pozostaje niejasny. Tylko pierwsza ofiara wniosła mu pieniądze, ok. 500 funtów, a po dwóch kolejnych nie zyskał nic.
Czy był Kubą Rozpruwaczem?
Nie wiadomo i najpewniej nigdy nie będzie wiadomo. Badacze są podzieleni, a wielu uważa tę hipotezę za słabo uzasadnioną. Podejrzenie zgłosił w 1903 r. Frederick Abberline, który w 1888 r. prowadził śledztwo w Whitechapel.
Za tym, że mógł nim być, przemawiają:
- przyjazd do Londynu tuż przed zabójstwami z 1888 r. i mieszkanie w Whitechapel,
- przeszkolenie chirurgiczne, a część lekarzy z 1888 r. uważała, że sprawca znał anatomię,
- udokumentowana brutalność wobec kobiet; w USA groził żonie nożem,
- zdaniem Abberline'a seria zabójstw w Londynie ustała, gdy wyjechał do Ameryki.
Przeciw tej hipotezie przemawiają:
- seryjni zabójcy rzadko zmieniają metodę z noża na powolne trucie,
- jesienią 1888 r. miał 22 lata, a świadkowie opisywali mężczyzn ok. 30–40-letnich,
- nie wiadomo, czy mówił wtedy płynnie po angielsku,
- Rozpruwacz atakował obce kobiety, a Chapman truł swoje partnerki,
- brak jakiegokolwiek bezpośredniego dowodu.
Historyk Philip Sugden uważał go za najbardziej prawdopodobnego ze znanych podejrzanych, ale podkreślał, że sprawa jest daleka od udowodnienia. John Eddleston ocenił tę możliwość jako odległą. Tożsamość Kuby Rozpruwacza do dziś nie została ustalona.
Co wiemy na pewno, a co jest hipotezą
Pewne, bo potwierdzają to dokumenty:
- Kłosowski miał przy sobie świadectwo szkoły w „Krassenin” z lat 1873–1878, odczytane na procesie w 1903 r.
- Jego ojciec Antoni, stolarz i wdowiec po Emilii, ożenił się w Krasieninie w 1870 r.
- W latach 1873–1877 Antoni z drugą żoną mieszkał w Krasieninie jako kolonista, a dwoje ich dzieci zmarło tu w niemowlęctwie.
- W 1880 r. Seweryn zaczął naukę w Zwoleniu, a w 1903 r. w Londynie stracono go za otrucie Maud Marsh.
Bardzo prawdopodobne:
- „Krassenin” ze świadectwa to nasz Krasienin, bo zgadzają się lata, rodzina i nazwa.
- Seweryn chodził do szkoły w Krasieninie, prawdopodobnie przykościelnej.
- Zofia (1878) i dziewczynka z 1873 r. to jego przyrodnie siostry.
Hipotezy:
- Rodzina osiadła tu w związku z parcelacją dóbr krasienińskich.
- Kłosowski był Kubą Rozpruwaczem, czego nikt nie udowodnił.
Pytania otwarte
Kilka rzeczy da się jeszcze sprawdzić w archiwach:
- Akty chrztu Zofii (nr 13/1878) i dziewczynki z 1873 r.: czy rodzicami są Antoni i Marianna?
- Akt zgonu Emilii Kłosowskiej z 1868 r. w parafii Serokomla: nazwisko panieńskie i wiek.
- Akt urodzenia Seweryna (Koło, nr 183/1865): nazwisko panieńskie matki i ewentualne starsze rodzeństwo.
- Kim jest „Ksawery” ze świadectwa szkolnego: błędem tłumacza czy bratem Seweryna?
- Dokąd rodzina wyjechała po 1878 r., czy w okolice Zwolenia?
- Pełny przekład dokumentów z aneksu III w książce H. L. Adama z 1930 r.
- Gdzie stała zagroda Kłosowskich: w samym Krasieninie czy w jednej z kolonii?
Aneks 1: akty z ksiąg parafii Krasienin
Poniżej są trzy akty, w których występuje ojciec Seweryna, ze skanami z Archiwum Państwowego w Lublinie (zespół 35/1847). Księgi prowadzono po rosyjsku, a imiona i nazwiska zapisano obok po polsku. Tłumaczenia są nasze, ze streszczeniem stałych formuł; niepewne odczyty podajemy w nawiasach kwadratowych.
Akt ślubu nr 4/1870

Działo się we wsi Krasienin 20 lutego 1870 r. o piątej wieczorem. Ogłaszamy, że w obecności świadków Antoniego Ordutowskiego, lat 40, i Mateusza [Zawadzkiego], lat 60, chłopów, kolonistów zamieszkałych we wsi Krasienin, zawarty został dziś religijny związek małżeński między Antonim Kłosowskim (Antonim Kłosowskim), lat 35, wdowcem po Emilii z [Słatowskich], zmarłej 9 (21) listopada 1868 r. w [Wólce] w parafii Serokomla, stolarzem, urodzonym we wsi [Wysokie] w guberni kaliskiej, synem zmarłych chłopów Tomasza i Apolonii z [Słatowskich] ze wsi [Wysokie], a obecnie zamieszkałym we wsi Wólka Serokomska w guberni siedleckiej – a Marianną Marciniak (Marjanną Marciniak), panną, urodzoną we wsi [Żuków] w guberni kaliskiej, córką Józefa i jego żony Magdaleny z Przybylskich, kolonistów zamieszkałych we wsi Krasienin, lat 17, mieszkającą od dwóch lat przy rodzicach we wsi Krasienin. Ślub poprzedziły trzy zapowiedzi ogłoszone w tutejszym kościele parafialnym 6, 13 i 20 lutego oraz w kościele parafialnym w Serokomli 18 i 25 stycznia i 1 lutego. Zgodę rodziców panny młodej wyrażono ustnie. Nowożeńcy oświadczyli, że zawarli umowę przedślubną przed rejentem w Lublinie 17 lutego. Obrzędu dokonał ks. Jan Szydłowski, proboszcz parafii Krasienin. Akt ten po przeczytaniu podpisali: my i Antoni Kłosowski; pozostali pisać nie umieją.
Podpis pana młodego: Antoni Kłosowski (własnoręczny, łacinką).
Nazwisko panieńskie pierwszej żony i matki Antoniego wygląda w akcie tak samo. To może być pomyłka pisarza albo nasz błąd odczytu.
Akt zgonu nr 3/1873

Działo się we wsi Krasienin 30 stycznia 1873 r. o godzinie drugiej po południu. Stawili się Kazimierz Marciniak, lat 28, i Józef Marciniak, lat 45, koloniści zamieszkali we wsi Krasienin, i oświadczyli, że 28 stycznia bieżącego roku o godzinie drugiej w nocy zmarł we wsi Krasienin Władysław Kłosowski (Władysław Kłosowski), liczący jeden rok, syn Antoniego i jego żony Marcjanny z Marciniaków, kolonistów zamieszkałych we wsi Krasienin. Po naocznym przekonaniu się o zgonie Władysława Kłosowskiego akt ten stawającym niepiśmiennym przeczytaliśmy i tylko sami podpisaliśmy. Administrator parafii, prowadzący akta stanu cywilnego, ks. Jan Szydłowski.
Akt zgonu nr 11/1877

Działo się we wsi Krasienin 1 czerwca 1877 r. o godzinie dziesiątej rano. Stawili się Antoni Kłosowski, stolarz, lat 40, i Kazimierz Marciniak, kolonista, lat 35, zamieszkali w Krasieninie, i oświadczyli, że 26 maja bieżącego roku o godzinie dziesiątej w nocy zmarł w Krasieninie Ignacy Kłosowski (Ignacy Kłosowski), liczący pół roku, syn Antoniego i Marcjanny, małżonków. Po naocznym przekonaniu się o zgonie Kłosowskiego akt ten stawającym przeczytaliśmy i podpisaliśmy razem z pierwszym świadkiem. Ks. Aleksander [Sierpowski], administrator parafii Krasienin.
Aneks 2: dokumenty z procesu w Londynie (1903)
Po aresztowaniu w październiku 1902 r. inspektor George Godley znalazł w szufladzie w sypialni Chapmana plik polskich i rosyjskich dokumentów. Na procesie przetłumaczył je na angielski Joseph Betrikowski, a część wymienił w zeznaniach. Philip Sugden dotarł do tych papierów i opisał je w swojej książce. Nie mamy ich skanów, więc poniżej jest polski przekład ich angielskich opisów.
- 19 XII 1880, świadectwo szkolne. „Ksawery” Kłosowski, syn Antoniego, uczęszczał do szkoły w Krasieninie od października 1873 do czerwca 1878 r., ukończył pełny kurs nauki, a jego zachowanie było dobre.
- 1882, pokwitowanie. Wpłata 1 rubla do kasy Towarzystwa Chirurgów w Radomiu w imieniu Kłosowskiego.
- 29 X 1882, odpis aktu urodzenia. 15 grudnia 1865 r. Antoni Kłosowski, cieśla, mieszkaniec wsi Nagórna, stawił się z dwoma świadkami w Kole i oświadczył, że jego żona Emilia urodziła poprzedniego ranka dziecko, któremu nadano imię Seweryn.
- 16 XI 1882, zaświadczenie urzędu w Zwoleniu. Seweryn Kłosowski, mieszkaniec Zwolenia, prowadzi się dobrze i nigdy nie był karany.
- VI 1885, świadectwo Moszka Rappaporta. Ok. 4,5 roku nauki u starszego chirurga, właściciela gabinetu w Zwoleniu; uczeń pilny, wzorowego zachowania, „gorliwie studiował sztukę chirurgii” i umiejętnie pomagał chorym.
- X 1885, opinia lekarza ze Zwolenia. Potwierdzenie praktyki u Rappaporta: stawianie baniek, pijawek i inna pomoc chirurgiczna.
- 2 I 1886, zaświadczenie szpitala na Pradze. Od 1 października 1885 do 1 stycznia 1886 r. odbywał naukę chirurgii praktycznej w szpitalu na Pradze, zachowanie dobre.
- 1885–1886, dwa zaświadczenia pracy. Pomocnik chirurga u C. F. Olszańskiego na Pradze (VIII 1885 – II 1886) i u D. Moszkowskiego (20 I – 16 XI 1886).
- 29 IV 1886, zaświadczenie policyjne. Opinia o dobrym prowadzeniu się, potrzebna przy staraniach o egzamin.
- XII 1886, podanie i odpowiedź urzędu. Prośba o dopuszczenie do egzaminu na młodszego chirurga („Junior Surgeon”) na Uniwersytecie Warszawskim; urząd nie widzi przeszkód, opłaty wniesiono.
- 28 II 1887, pokwitowanie. Warszawskie Towarzystwo Felczerów potwierdza opłaty szpitalne po 4 ruble miesięcznie, zapłacone do 3 III 1887 r.; to ostatni ślad Kłosowskiego w Polsce.
Godley znalazł też książeczkę z 500 domowymi przepisami leczniczymi, podpisaną „S. Klosowski”, oraz dziennik z 1893 r. W jednym z przekładów miejscem praktyki jest wieś „Tymenitsa”. Może to być Tymienica, ok. 11 km od Zwolenia, ale to tylko nasz domysł.
Świadectwo szkolne, odpis aktu urodzenia, zaświadczenie ze Zwolenia i zaświadczenie ze szpitala na Pradze opisał tłumacz w zeznaniach, zapisanych w protokole Old Bailey, który znamy z obszernych cytatów w internecie. Pozostałe dokumenty wymienia Philip Sugden, a ich wykaz przytacza artykuł Normy Buddle. Pełne przekłady dokumentów drukuje aneks III książki H. L. Adama Trial of George Chapman z 1930 r.
Źródła
Akta i bazy metrykalne:
- Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej w Krasieninie 1810–1911, Archiwum Państwowe w Lublinie, zespół 35/1847: indeks i skany w bazie LubGens, opis zespołu w Szukaj w Archiwach
- Akt urodzenia Seweryna Kłosowskiego, parafia Koło, nr 183/1865, Archiwum Państwowe w Poznaniu: dane aktu w bazie astrolog.org.pl
Dokumenty brytyjskie:
- Protokół procesu w Old Bailey, marzec 1903, sygn. t19030309-318, transkrypcja na JTRForums
- Recenzja książki H. L. Adama w „The Spectator”, 31 maja 1930
- H. L. Adam, Trial of George Chapman, 1930, opis w katalogu Uniwersytetu w Leeds, z aneksem III zawierającym przekłady dokumentów
Opracowania:
- Norma Buddle, „The Cable Street Dandy”, Casebook: Jack the Ripper
- Helena Wojtczak o przeprowadzkach rodziny, forum Casebook, 2011; Helena Wojtczak, Jack the Ripper at Last?, Hastings Press 2014
- John Emsley, „Severin Klosowski alias George Chapman”, w: The Elements of Murder, Oxford University Press
- George Chapman (murderer), Wikipedia, za: Philip Sugden, The Complete History of Jack the Ripper, 2002
O Krasieninie i okolicy:
Komentarze (0)
Nikt jeszcze nie skomentował.