Sobota, 21 listopada 2026 Imieniny: Janusz, Konrad, Maria, Piotr, Regina, Rena, Twardosław, Wiesław Światowy Dzień Rybołówstwa
Krasienin portal mieszkańców · gmina Niemce

Historia Krasienina

Od pierwszych zapisów nazwy z początku XV wieku po dzisiejsze czasy. Wpisy opracowano na podstawie kronik, akt archiwalnych, dawnych druków, opracowań i stron lokalnych instytucji. Przy każdym podajemy, skąd pochodzi informacja.

1407
najstarszy zapis nazwy wsi
566
lat parafii
102
lat straży pożarnej
74
wpisów na osi
Podeślij zdjęcie lub wspomnienie
  1. Wieś i gmina

    Najstarsze zapisy nazwy wsi

    Pisane wzmianki pojawiają się od początku XV wieku. Nazwa zapisywana była wtedy jako Crasschenyno (1407), Crasszenyn (1419), Crasinin (1420) i Craszenyn (1460). Pisownia się zmieniała, miejscowość jest ta sama.

    Więcej szczegółów

    W tym samym 1407 roku Wikipedia notuje w opisie wsi Czółna (dziś gmina Niedrzwica Duża), że jej dziedzicem był Marcin Koniński z Krasienina. W 1419 roku, według kalendarium historii Snopkowa, Snopków graniczył z Jakubowicami i Krasieninem.

    Źródło: Gmina Niemce: miejscowości w gminie · Wikipedia: Czółna (województwo lubelskie) · Wikipedia: Kalendarium historii Snopkowa

  2. Parafia i kościół

    Powstaje parafia

    Według strony parafii, parafię erygował w 1460 roku Jakub Koniński z Kozłowa. Uposażył ją trzema łanami ziemi, łąką, sadzawką i karczmą. Parafia nosi wezwanie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Sebastiana.

    Źródło: Parafia w Krasieninie: Historia parafii · Wikipedia: Krasienin

  3. Wieś i gmina

    Wieś szlachecka w powiecie lubelskim

    Na mapie Korony Królestwa Polskiego z drugiej połowy XVI wieku (Corona Regni Poloniae, opracowanie IH PAN i KUL) Krasienin jest oznaczony jako wieś szlachecka w powiecie lubelskim.

    Źródło: Wikipedia: Krasienin

  4. Parafia i kościół

    Budowa obecnego kościoła

    Na miejscu wcześniejszej świątyni drewnianej powstał kościół murowany, jednonawowy, o cechach renesansu lubelskiego: ze sklepieniem kolebkowym z lunetami i dekoracyjnym szczytem z pinaklami. Sztukaterie przypisuje się muratorowi Janowi Wolffowi.

    Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP i św. Sebastiana (Krasienin-Kolonia)
    Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP i św. Sebastiana (Krasienin-Kolonia). Fot. Ania Poleszak, 2014, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 PL
    Więcej szczegółów

    Wnętrze ma wystrój barokowy z elementami z różnych epok. Ołtarz główny zdobi obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem (XVII/XVIII w.), w ołtarzach bocznych są obrazy św. Sebastiana i św. Antoniego. W kaplicy stoi rokokowy ołtarz z wizerunkiem bł. bp. Władysława Gorala, sufragana lubelskiego, zamęczonego w obozie koncentracyjnym. Według Wikipedii przez miejscowość prowadzi Szlak Renesansu Lubelskiego.

    Źródło: Parafia w Krasieninie: strona główna · Gmina Niemce: warto zobaczyć · Wikipedia: Krasienin-Kolonia

  5. Wieś i gmina

    Otwarte miasteczko z murowanym kościołem

    Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (1883) powołuje się na dziennik podróży Ulryka Werduma, który określił Krasienin jako otwarte miasteczko z murowanym kościołem. Hasło słownika opisuje też parafię i kościół murowany z XVII wieku.

    Więcej szczegółów

    Słownik odsyła do wydania dziennika Ksawerego Liskego (1876), s. 86. Nie wiadomo, czy Werdum użył słowa „miasteczko” w sensie prawnym, czy w znaczeniu osady targowej. Wcześniejsze źródła znają Krasienin tylko jako wieś.

    Źródło: Artykuł na portalu: Miasto Łosiów, którego nie było. Krasienin i przywilej z 1779 roku · Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 614 (za: Wikipedia)

  6. Parafia i kościół

    Odnowa kościoła po zniszczeniach

    Kościół ucierpiał w czasie najazdu wojsk szwedzkich (źródło nie podaje roku). W połowie 1745 roku został odnowiony i konsekrowany.

    Źródło: Gmina Niemce: warto zobaczyć

  7. Parafia i kościół

    Szpital dla ubogich, szkoła parafialna, biblioteka

    Przy parafii działały szpital dla ubogich, szkoła parafialna i niewielka biblioteka. Część książek przekazano w XVIII wieku do biblioteki Seminarium Duchownego w Lublinie.

    Więcej szczegółów

    W 1767 roku wzmiankowane jest Bractwo Najświętszego Sakramentu, a w 1781 roku Bractwo Miłosierdzia. Bractwo różańcowe jest wymienione bez daty.

    Źródło: Parafia w Krasieninie: Historia parafii · Parafia w Krasieninie: strona główna

  8. Wieś i gmina

    Przywilej miejski, którego nie wykorzystano

    Przywilej z 20 maja 1779 roku, wystawiony w Warszawie przez króla Stanisława Augusta dla wojewody Feliksa Antoniego Łosia, pozwalał założyć w Krasieninie miasteczko na prawie magdeburskim, z targami i dwunastoma jarmarkami w roku. Na końcu dokumentu skreślono nazwę, jaką miało nosić miasto: Łosiów. Oryginał jest w Archiwum Państwowym w Lublinie. Lokacji nie przeprowadzono z powodu kłopotów finansowych Łosiów i Krasienin pozostał wsią; spis ludności z 1787 roku nadal notuje go jako wieś.

    Więcej szczegółów

    Przewodnik „Lubelszczyzna” opowiada inaczej: według niego miasto podupadło przez wojnę z Rosją, rozbiory i kampanię napoleońską, a dobra przeszły na Morozewiczów w 1794 roku. Akta mówią co innego: Morozewiczowie trzymali Jakubowice w posesji od 1793 roku, Krasienin od 1795, a dobra kupili 7 stycznia 1797 roku. Skanu przywileju nie ma w sieci, a dlaczego skreślono nazwę „Łosiów”, nie wiadomo.

    Źródło: Artykuł na portalu: Miasto Łosiów, którego nie było. Krasienin i przywilej z 1779 roku · T. Mencel, Kajetan Morozewicz (1792–1869), prezes „narodowej” Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym, „Rocznik Lubelski” 22 (1980), s. 7–32 (za aktami Archiwum Państwowego w Lublinie) · Archiwum Państwowe w Lublinie: Archiwum Łosiów, przywilej z 20 maja 1779 r., sygn. 35/80/0/1.2.3.3.6/467 (opis zespołu w Szukaj w Archiwach) · B. Kumor, Spis ludności Diecezji Krakowskiej prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego z 1787 roku (cd.), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 39 (1979), s. 258

  9. Dwór i majątek

    Dobra Krasienin kupuje Mikołaj Morozewicz

    Przed sądem szlacheckim we Lwowie hrabia Feliks Antoni Łoś, były wojewoda pomorski, sprzedał Mikołajowi Morozewiczowi, kupcowi i pożyczkodawcy, „dobra wsiów Krasienin, Antokol, czyli Wólka Krasieńska, Majdan oraz Jakubowice Konińskie” za 477 800 złotych polskich. Wcześniej Mikołaj i jego brat Kazimierz pożyczyli Łosiowi ponad 120 tysięcy złotych zabezpieczonych na tych dobrach, a Kazimierz od 1795 roku trzymał Krasienin w zastawie. Mikołaj objął całe dobra 30 czerwca 1797 roku, gdy Kazimierz ustąpił z Krasienina.

    Więcej szczegółów

    Dobra obejmowały cztery wsie i ponad 10 tysięcy mórg. Nabywca przejął prawo patronatu nad kościołem parafialnym w Krasieninie oraz obowiązek utrzymywania szpitala dla ubogich. Główną siedzibą dóbr stały się Jakubowice Konińskie, gdzie stał szesnastowieczny, dwupiętrowy pałac Konińskich. Morozewiczowie nosili herb Jelita, a szlachectwo Galicji i Lodomerii otrzymali w 1782 roku od cesarza Józefa II.

    Źródło: Artykuł na portalu: Miasto Łosiów, którego nie było. Krasienin i przywilej z 1779 roku · T. Mencel, Kajetan Morozewicz (1792–1869), prezes „narodowej” Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym, „Rocznik Lubelski” 22 (1980), s. 7–32 (za aktami Archiwum Państwowego w Lublinie)

  10. Wieś i gmina

    Kalikst Morozewicz, właściciel Krasienina, poseł i emigrant

    Kalikst Morozewicz urodził się w Krasieninie w 1799 roku jako młodszy syn Mikołaja. Ojciec zapisał mu w testamencie z 1808 roku główną część dóbr: Krasienin z Wólką i Majdanem. Od 1808 roku uczył się w Wiedniu, w Theresianum. W 1826 roku wszedł do Komitetu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie. W powstaniu listopadowym był posłem na sejm powstańczy; według T. Mencla od 1 stycznia 1831 roku zastępcą, a później „Ministrem Poczty”, a zarazem sekretarzem Izby Poselskiej. Po upadku powstania wyemigrował. Zmarł w 1872 roku w Paryżu.

    Więcej szczegółów

    Wikipedia wymienia Kaliksta Morozewicza w radzie Związku Jedności Narodowej, tajnej organizacji polskiej emigracji założonej w 1833 roku w Paryżu pod przewodem księcia Adama Czartoryskiego, a „Emigracya Polska 1860–1890” wśród opiekunów komisji funduszów emigracji w 1860 roku; zakładamy, że chodzi o tę samą osobę. Wikidane opisują go też jako pisarza. Biogram Kaliksta (autor K. German) jest w Polskim Słowniku Biograficznym, t. XI, s. 710–711. Jego starszy brat Kajetan (1792–1869) był prezesem Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym.

    Źródło: T. Mencel, Kajetan Morozewicz (1792–1869), prezes „narodowej” Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym, „Rocznik Lubelski” 22 (1980), s. 7–32 (za aktami Archiwum Państwowego w Lublinie) · Wikidane: Kalikst Morozewicz (z identyfikatorem Polskiego Słownika Biograficznego) · Wikipedia: Związek Jedności Narodowej · Emigracya Polska 1860–1890, cz. II (Wikiźródła)

  11. Wieś i gmina

    Schronisko dla ubogich

    W przewodniku po zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie (1997) wymieniono zespół akt „Krasienin, Schronisko dla ubogich” z lat 1810–1893. Opis zespołu mówi o ustalaniu majątku schroniska oraz o uposażeniach i powinnościach mieszczan. Akt nie przeglądaliśmy, więc nie wiemy, kto w schronisku mieszkał i gdzie ono stało.

    Więcej szczegółów

    Fragmenty opisu znaleziono wyszukiwaniem w pełnym tekście; cała książka jest dostępna tylko do wypożyczenia.

    Źródło: F. Cieślak, M. Trojanowska, Archiwum Państwowe w Lublinie i jego oddziały w Chełmie, Kraśniku i Radzyniu Podlaskim, Lublin 1997 (fragmenty z wyszukiwania w pełnym tekście, Internet Archive)

  12. Dwór i majątek

    Dobra Krasienin w ogłoszeniu hipotecznym

    W numerze 51 „Dziennika Obwieszczeń Rządowych i Prywatnych” zamieszczono ogłoszenie rejenta Kancelarii Ziemiańskiej Województwa Lubelskiego w związku ze śmiercią Józefa Trzcińskiego, dziedzica dóbr Snopków i Ciotcza. Wśród sum zabezpieczonych hipotecznie na dobrach ziemskich wymieniono 4600 dukatów na dobrach Krasienin (dział IV wykazu hipotecznego, pozycja 7).

    Więcej szczegółów

    Opis opiera się na odczycie maszynowym (OCR) skanu z Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej, więc drobne nieścisłości zapisu są możliwe. Ogłoszenie nie podaje, kto był wtedy właścicielem dóbr Krasienin; według T. Mencla w latach 20. XIX wieku był nim Kalikst Morozewicz.

    Źródło: Dziennik Obwieszczeń Rządowych i Prywatnych, 1827, nr 51 (Internet Archive)

  13. Wieś i gmina

    48 domów i 434 mieszkańców

    Według „Tabelli miast, wsi, osad Królestwa Polskiego” z 1827 roku Krasienin był wsią prywatną w powiecie lubartowskim (obwód lubelski, województwo lubelskie), w parafii Krasienin, i miał 48 domów. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje, że mieszkało w nich 434 osoby.

    Więcej szczegółów

    W odczycie maszynowym (OCR) skanu Tabelli liczba mieszkańców wygląda na 454, a nie 434. Nie rozstrzygamy tego bez wglądu w sam skan, dlatego podajemy liczbę za Słownikiem. W tej samej Tabelli Wólka Krasienińska jest osobną wsią prywatną w parafii Krasienin.

    Źródło: Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, 1827, t. 1 (Internet Archive) · Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 614 (za: Wikipedia)

  14. Wojna i okupacja

    Obietnica ziemi dla chłopów z dóbr Krasienin

    W marcu 1831 roku, w czasie powstania listopadowego, Kalikst Morozewicz zadeklarował, że odda w wieczystą dzierżawę po 16 mórg ziemi, za opłatą 2 złote od morgi, i podaruje 200 złotych na „porządki gospodarskie” każdemu chłopu ze swoich dóbr, który weźmie udział w co najmniej jednej bitwie. Gdyby chłop zginął, gospodarstwo miała otrzymać wdowa i dzieci.

    Więcej szczegółów

    Po upadku powstania ta deklaracja nie miała skutków prawnych, podobnie jak testament Kaliksta, który sporządził w Zakroczymiu przed opuszczeniem Królestwa i zostawił u zaufanych osób w Krasieninie.

    Źródło: T. Mencel, Kajetan Morozewicz (1792–1869), prezes „narodowej” Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym, „Rocznik Lubelski” 22 (1980), s. 7–32 (za aktami Archiwum Państwowego w Lublinie)

  15. Dwór i majątek

    Dobra Krasienin po upadku powstania

    Po powstaniu listopadowym dobra Krasienin Kaliksta Morozewicza, który wyemigrował, były zagrożone konfiskatą. Jego brat Kajetan, działacz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, doprowadził do tego, że w 1832 roku Towarzystwo przejęło dobra krasieńskie w administrację i wydzierżawiło je na poczet zaległych rat. Od sierpnia 1833 roku dobra zasekwestrowano na rzecz Skarbu Królestwa, ale z powodu zadłużenia w Towarzystwie wydzierżawiono je ponownie. 30 marca 1838 roku Kajetan kupił Krasienin na publicznej licytacji za sumę szacunkową 220 tysięcy złotych; po nowych pomiarach okazało się, że dobra liczą 5200 mórg.

    Więcej szczegółów

    Generał Hurko z władz carskich oskarżył Kajetana o pomoc bratu, między innymi przez sprzedaż drewna z lasów krasieńskich i niszczenie tych lasów. Śledztwo z 1835 roku ustaliło, że drewno kupił na licytacji ogłoszonej przez Dyrekcję Towarzystwa. W 1832 roku Kajetan wysłał zaufanego oficjalistę z listem i pieniędzmi do swojej siostry, Marianny Rojewskiej, mieszkającej w Cieszanowie w Galicji, gdzie przebywał Kalikst. W innym miejscu Mencel nazywa siostrę Anną i pisze, że wyszła za Feliksa Rojewskiego, właściciela Cieszanowa, więc jej imię w źródle nie jest jednoznaczne.

    Źródło: T. Mencel, Kajetan Morozewicz (1792–1869), prezes „narodowej” Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym, „Rocznik Lubelski” 22 (1980), s. 7–32 (za aktami Archiwum Państwowego w Lublinie)

  16. Dwór i majątek

    Rodzina Morozewiczów sprzedaje Krasienin

    Kajetan Morozewicz odzyskał dobra Krasienin po bracie, poprawił je melioracjami, które podniosły wartość szacunkową do 380 tysięcy złotych, i przekazał młodszej córce Mariannie, która w 1847 roku wyszła za Ignacego Rojewskiego, dziedzica dóbr w powiecie łukowskim. To inna Marianna niż siostra Kajetana, Marianna Rojewska z Cieszanowa. Krasienin sprzedano w 1857 roku, ale Kajetan zapisał na dobrach 3000 złotych na miejscowy szpital, aby zostawić pamiątkę rodzinną.

    Więcej szczegółów

    Dobra były wtedy zadłużone w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim: 113 800 złotych w listach zastawnych, a w 1853 roku dobrano jeszcze 57 800 złotych w pożyczce odnowionej. Źródło nie podaje nabywcy z 1857 roku.

    Źródło: T. Mencel, Kajetan Morozewicz (1792–1869), prezes „narodowej” Komisji Województwa Lubelskiego w powstaniu listopadowym, „Rocznik Lubelski” 22 (1980), s. 7–32 (za aktami Archiwum Państwowego w Lublinie)

  17. Wojna i okupacja

    Powstańcy odchodzą w stronę Wólki Krasienińskiej

    W powstaniu styczniowym, 25 września 1863 roku, oddział majora Walerego Kozłowskiego odpoczywał pod Nowym Stawem, gdy pojawili się Kozacy i dwie roty rosyjskiej piechoty. Powstańcy odparli pierwszy atak, ale gdy nadeszły rosyjskie posiłki z trzema armatami, musieli się wycofać. Rozdzielili się i przez okoliczne lasy oddalili się w kierunku Wólki Krasienińskiej. Straty powstańców wyniosły 13 zabitych, 11 rannych i 4 wziętych do niewoli.

    Więcej szczegółów

    Potyczka toczyła się pod Nowym Stawem, nie w samym Krasieninie. Wólka Krasienińska należała do parafii krasienińskiej i do dóbr Krasienin. W Nowym Stawie jest mogiła, w której prawdopodobnie pochowano poległych. Wikipedia opiera się na pracach W. Śladkowskiego (2013) i S. Zielińskiego „Bitwy i potyczki 1863–1864” (1913).

    Źródło: Wikipedia: Bitwa pod Nowym Stawem

  18. Dwór i majątek

    Przyjezdny z Krasienina w Warszawie

    W dodatku do „Kurjera Warszawskiego” z 5 sierpnia 1864 roku, w wykazie osób przyjeżdżających do Warszawy i z niej wyjeżdżających, wymieniono Ignacego Mieszkowskiego, oznaczonego skrótem „Ob.” (obywatel), „z Krasienina”.

    Więcej szczegółów

    Wzmianka jest krótka: nie wiadomo, czy Mieszkowski był właścicielem, dzierżawcą czy zarządcą majątku. Dwa lata później ten sam dziennik podawał jako właściciela dóbr Krasienin człowieka o nazwisku Klawer. Opis opiera się na odczycie maszynowym (OCR) skanu.

    Źródło: Kurjer Warszawski, 5 sierpnia 1864, nr 178, dodatek (Internet Archive) · Kurjer Warszawski, 25 czerwca 1866, nr 141 (Internet Archive)

  19. Dwór i majątek

    Uwłaszczenie i wynagrodzenie dla właściciela dóbr

    12 (24) maja 1866 roku zatwierdzono tabelę likwidacyjną wsi Krasienin. Dwadzieścia pięć gospodarstw (dwudziestu ośmiu gospodarzy z nazwiska) dostało na własność 480 mórg ziemi użytkowej, a dawnemu właścicielowi wsi przyznano 8000 rubli kapitału likwidacyjnego. Tego samego roku, 25 czerwca, Komisja Likwidacyjna w Królestwie Polskim ogłosiła w „Kurjerze Warszawskim”, że wynagrodzenia likwidacyjne należne właścicielom dóbr zostały wysłane do kas powiatowych. Wśród odbiorców wymieniono właściciela dóbr Krasienin w gminie Starościn, w powiecie lubelskim, o nazwisku Klawer.

    Strona tytułowa tabeli likwidacyjnej wsi Krasienin
    Strona tytułowa tabeli likwidacyjnej wsi Krasienin, egzemplarz II (sygn. 1630/II). Archiwum Państwowe w Lublinie.
    Więcej szczegółów

    Tabela jest w Archiwum Państwowym w Lublinie w trzech egzemplarzach, z dopiskami z lat 1865–1889. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, powołując się na nią, podaje te same liczby (28 osad, 480 mórg) i dodaje, że uwłaszczono wtedy także Wolę Krasienińską (19 osad, 421 mórg), Majdan (10 osad, 140 mórg) i Wólkę Krasienińską (11 osad, 150 mórg). Takie wynagrodzenia wypłacano właścicielom ziemskim po uwłaszczeniu chłopów w 1864 roku. W odczycie maszynowym skanu „Kurjera” imię właściciela jest nieczytelne, dlatego go nie podajemy. Ogłoszenie umieszcza dobra w powiecie lubelskim, a strona tytułowa tabeli w lubartowskim. Liczby osad ze słownika pochodzą z odczytu maszynowego hasła, więc drobne błędy zapisu są możliwe.

    Źródło: Artykuł na portalu: Kto dostał ziemię w 1864 roku. Tabela likwidacyjna Krasienina · Archiwum Państwowe w Lublinie: Zbiór tabel likwidacyjnych lubelskiej i siedleckiej guberni (35/168/0), seria 9, sygn. 1630: tabela likwidacyjna wsi Krasienin, trzy egzemplarze (Szukaj w Archiwach) · Kurjer Warszawski, 25 czerwca 1866, nr 141 (Internet Archive) · Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 614 (skan, ICM Uniwersytetu Warszawskiego) · Hasło „Krasienin” ze Słownika geograficznego (odczyt OCR, Polska w liczbach)

  20. Wieś i gmina

    Szerokie pasy chłopskie, czyli rzemienie

    W artykule o ludowej grze w bierki z powiatu lubartowskiego, wydrukowanym w miesięczniku „Wisła” w 1887 roku, Ludwik Stanisław Liciński wyjaśnia, że wzory rzeźbione na figurkach do gry (z Samoklęsk) naśladują deseń wyciskany na dawnych szerokich pasach, zwanych rzemieniami. Chłopi w Samoklęskach, Syrach, Krasieninie i innych wsiach nosili je jeszcze około dwudziestu lat wcześniej, a potem pasy wyszły z użycia.

    Więcej szczegółów

    Rzemień był żółty albo czarny i zapinany na dwie lub trzy sprzączki. Z boku szedł od niego cienki rzemyk, do którego przytraczano kozik, zwany też cygankiem. W pasach urządzano kieszenie na tabakę i drobiazgi, a na całej długości wyciskano krzyże i linie.

    Źródło: L. S. Liciński, Bierki, „Wisła” t. 1 (1887), s. 523 i nast. (Internet Archive)

  21. Dwór i majątek

    Dobra Krasienin i ich parcelacja

    Według Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego dobra Krasienin liczyły w 1866 roku 4295 mórg. Całą ich przestrzeń rozparcelowano między nabywców w latach 1869, 1870, 1871 i 1873. Powstały folwark Krasienin (306 mórg) oraz kolonie: Krasienin (12 osad, 335 mórg), Wólka Krasienińska (8 osad, 140 mórg), Kawka (1 osada, 243 morgi), Maziarka (61 osad, 434 morgi), Ossówka, dziś Osówka (32 osady, 860 mórg), Pryszczowa Góra (55 osad, 874 morgi) i Majdan (36 osad, 798 mórg).

    Więcej szczegółów

    Morga to dawna miara powierzchni, w Królestwie Polskim około 0,56 hektara. Liczby dla Pryszczowej Góry (55 osad, 874 morgi) podaje też strona gminy Niemce, która pisze ponadto, że parcelacja Osówki przypadła na lata 60. i 70. XIX wieku. Osobne hasło Słownika geograficznego z 1888 roku podaje dla Pryszczowej Góry inne liczby: w 1885 roku 27 osad z gruntem 862 mórg i 249 mieszkańców. Źródła się różnią, a różnicy nie wyjaśniają.

    Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 614 (skan, ICM Uniwersytetu Warszawskiego) · Hasło „Krasienin” ze Słownika geograficznego (odczyt OCR, Polska w liczbach) · Gmina Niemce: miejscowości w gminie · Wikipedia: Pryszczowa Góra

  22. Wieś i gmina

    Seweryn Kłosowski w Krasieninie

    Stolarz Antoni Kłosowski, wdowiec, ożenił się w Krasieninie 20 lutego 1870 roku z Marianną Marciniak. W księgach parafii rodzina występuje do 1878 roku jako koloniści zamieszkali we wsi, a dwoje ich dzieci zmarło tu w niemowlęctwie. Syn Antoniego z pierwszego małżeństwa, Seweryn Kłosowski, według świadectwa odczytanego w 1903 roku przed londyńskim sądem chodził do szkoły w Krasieninie od października 1873 do czerwca 1878 roku. W Anglii, jako George Chapman, został skazany na śmierć za otrucie Maud Marsh i powieszony 7 kwietnia 1903 roku. Część badaczy podejrzewała go o zbrodnie Kuby Rozpruwacza, co pozostaje hipotezą.

    Akt ślubu nr 4/1870, parafia Krasienin
    Akt ślubu nr 4/1870, parafia Krasienin. Archiwum Państwowe w Lublinie, zespół 35/1847.
    Więcej szczegółów

    Seweryn urodził się 14 grudnia 1865 roku w Nagórnej koło Koła, a w grudniu 1880 roku zaczął naukę u felczera w Zwoleniu. Pobyt rodziny w Krasieninie potwierdzają dwa niezależne źródła: świadectwo szkolne opisane w protokole procesu w Old Bailey z marca 1903 roku oraz sześć wpisów w księgach metrykalnych parafii z lat 1870–1878 (Archiwum Państwowe w Lublinie, zespół 35/1847). W przekładzie świadectwa uczeń nazywa się Ksawery, nie Seweryn, co najpewniej jest błędem tłumacza. Dlaczego rodzina osiadła w Krasieninie, nie wiadomo; może to mieć związek z parcelacją dóbr w latach 1869–1873, ale to hipoteza.

    Źródło: Artykuł na portalu: Nasz sąsiad, domniemany Kuba Rozpruwacz · Old Bailey Online: proces George’a Chapmana, marzec 1903 (t19030309-318) · LubGens: indeks akt stanu cywilnego parafii Krasienin · Archiwum Państwowe w Lublinie: Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej w Krasieninie 1810–1911, zespół 35/1847 (Szukaj w Archiwach) · H. Wojtczak, Jack the Ripper at last? The mysterious murders of George Chapman, Hastings 2014 (fragmenty z wyszukiwania w pełnym tekście, Internet Archive) · H. L. Adam (red.), Trial of George Chapman, Notable British Trials, Londyn 1930 (fragment z wyszukiwania w pełnym tekście, Internet Archive) · Wikipedia: Seweryn Kłosowski

  23. Wieś i gmina

    Hasło w Słowniku geograficznym

    W 1883 roku Słownik geograficzny Królestwa Polskiego opisał Krasienin jako wieś i folwark w powiecie lubartowskim, w gminie Samoklęski, z parafią Krasienin. Parafia należała do dekanatu lubartowskiego i liczyła 773 dusze. Przy kościele stał dom przytułku dla starców i kalek, przy którym w słowniku stoi znak zapytania.

    Więcej szczegółów

    Przynależność administracyjna w źródłach jest prawie zgodna: w 1827 roku Tabella podaje Krasienin w powiecie lubartowskim, w 1866 roku tabela likwidacyjna też w lubartowskim, w gminie Starościn (na formularzu przekreślono drukowany „powiat lubelski” i dopisano „lubartowski”, a przy gminie dopisano w nawiasie nazwę Samoklęski), a w 1883 roku Słownik znów w lubartowskim, w gminie Samoklęski. Wyjątkiem jest ogłoszenie Komisji Likwidacyjnej z czerwca 1866 roku, które podaje powiat lubelski. Tej różnicy teksty nie wyjaśniają.

    Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 614 (skan, ICM Uniwersytetu Warszawskiego) · Hasło „Krasienin” ze Słownika geograficznego (odczyt OCR, Polska w liczbach) · Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, 1827, t. 1 (Internet Archive) · Archiwum Państwowe w Lublinie: Zbiór tabel likwidacyjnych lubelskiej i siedleckiej guberni (35/168/0), seria 9, sygn. 1630: tabela likwidacyjna wsi Krasienin, trzy egzemplarze (Szukaj w Archiwach) · Kurjer Warszawski, 25 czerwca 1866, nr 141 (Internet Archive)

  24. Szkoła

    Irena Kosmowska zakłada szkołę dla wiejskich dziewcząt

    W 1912 roku Irena Kosmowska, współpracowniczka czasopisma „Zarania”, nabyła w Krasieninie dwór z zabudowaniami, by urządzić w nim szkołę gospodarstwa wiejskiego dla dziewcząt z chłopskich rodzin. Pierwszy kurs ruszył w styczniu 1913 roku.

    Irena Kosmowska (1879–1945), portret sprzed 1939 roku
    Irena Kosmowska (1879–1945), portret sprzed 1939 roku. Fot. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny, przed 1939, Wikimedia Commons, CC0
    Dwór w Krasieninie, stan z 2013 roku
    Dwór w Krasieninie, stan z 2013 roku. Fot. LLEW, 2013, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 PL
    Więcej szczegółów

    Szkołę wzorowano na duńskich uniwersytetach ludowych. Kosmowska prowadziła w niej wykłady z języka polskiego i historii, dojeżdżając z Warszawy. Według jednego z opracowań zakup umożliwiły składki czytelników „Zarania”. Źródła podają różne lata: 1912 dla zakupu i 1913 dla otwarcia.

    Źródło: Irena Kosmowska i jej szkoła w Krasieninie (relacja z konferencji, 2013) · Irena Kosmowska, Magazyn TVN24

  25. Wojna i okupacja

    Oddział Lotny w Krasieninie

    W grudniu 1914 roku Kazimierz Bagiński „Florek” utworzył na Lubelszczyźnie oddziały lotne, między innymi w Krasieninie i w Siennicy. Oddziały lotne były oddziałami dywersyjnymi, działającymi na tyłach wojsk rosyjskich w latach 1914–1915: najpierw wydzielonymi z I Brygady Legionów, potem związanymi z Polską Organizacją Wojskową.

    Więcej szczegółów

    Hasło w Wikipedii wymienia Krasienin jednym zdaniem. Nie znamy szczegółów działania tego oddziału.

    Źródło: Wikipedia: Oddział Lotny Wojsk Polskich

  26. Wojna i okupacja

    Legiony przechodzą przez Krasienin

    Po bitwie pod Jastkowem (31 lipca – 3 sierpnia 1915), jednym z największych starć Legionów Polskich w Królestwie Polskim, legioniści ścigali cofające się wojska rosyjskie. Pisarz Władysław Orkan, który szedł z 4 pułkiem piechoty, zapisał, że 3 sierpnia pułk maszerował z Jastkowa na Krasienin: „Pod Krasieninem wchodzimy w aleję szeroką”, a dalej „przechodzimy zakrętem popod dwór krasieniński, gdzie w sadzie widzimy spoczywający sztab Komendy Leg.”. Noc spędzono na polach pod Majdanem Krasienińskim. Następnego dnia pułk przeszedł przez Wólkę Krasienińską, gdzie stała Komenda Legionów.

    Więcej szczegółów

    Orkan opisuje też spalone zagrody w Jastkowie oraz kobietę z osiedla za Krasieninem, która ukryła przed Rosjanami garnek mleka. Jej dom ocalał, bo wycofujący się żołnierze nie mieli już czasu go podpalić. W Wólce Krasienińskiej, gdy dotarła wieść o zajęciu Warszawy, grała orkiestra, a na chatach wisiały biało-czerwone chorągiewki. Tekst pochodzi z książki „Drogą czwartaków od Ostrowca na Litwę”. Z dziennika oficera Legionów Augusta Krasickiego wynika, że w tych dniach Rosjanie o 4.30 rano sami opuścili Krasienin, patrole legionowe zajęły wieś i zarządzono pościg. Wycofujący się rozebrali w Krasieninie wiele chałup na okopy, a w Majdanie Krasienińskim spalili kilka. W następnych dniach front stał pod Wólką Krasienińską: 5 sierpnia z przerwami strzelano z karabinów i dział, a 6 sierpnia Rosjanie nie opuszczali swoich pozycji. Krasicki opisuje też aleję lipową prowadzącą do Krasienina. Fragmenty dziennika znaleziono wyszukiwaniem w pełnym tekście, bez dostępu do całej książki.

    Źródło: W. Orkan, Drogą czwartaków od Ostrowca na Litwę, rozdział dziesiąty (Wikiźródła) · Wikipedia: Bitwa pod Jastkowem · A. Krasicki, Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914–1916, Warszawa 1988, s. 285–291 (fragmenty z wyszukiwania w pełnym tekście, Internet Archive)

  27. Wojna i okupacja

    Walki o Majdan Krasieniński

    W pościgu za Rosjanami legioniści walczyli o sąsiedni Majdan Krasieniński. 3 sierpnia 1915 roku został tam ranny Jan Jagmin-Sadowski z 5 pułku piechoty I Brygady, a 4 sierpnia w ataku na Majdan Krasieniński poległ podporucznik Roman Maksymowicz z tego samego pułku. Pochowano go najpierw przy przydrożnym krzyżu w Jastkowie, potem na Cmentarzu Legionistów Polskich w Jastkowie.

    Więcej szczegółów

    Maksymowicza pośmiertnie awansowano na porucznika, a 17 maja 1922 roku odznaczono Orderem Virtuti Militari V klasy. W 4 pułku piechoty pościg do Majdanu Krasienińskiego odbył Mieczysław Więckowski, który objął wtedy dowództwo 1 kompanii po rannym por. Bończy-Uzdowskim. Majdan Krasieniński (3 sierpnia) wymienia też biogram Jana Hajca, żołnierza 5 pułku.

    Źródło: Wikipedia: Roman Maksymowicz · Wikipedia: Jan Jagmin-Sadowski · Wikipedia: Mieczysław Więckowski · Wikipedia: Jan Hajec

  28. Szkoła

    Urodziła się poetka ludowa Eugenia Kosowska

    W sąsiednim Majdanie Krasienińskim urodziła się Eugenia Kosowska (zm. 18 maja 2003), poetka ludowa. Ukończyła pięć oddziałów szkoły powszechnej w Krasieninie. Od 1937 roku mieszkała w Jakubowicach Konińskich; w czasie okupacji niemieckiej wyszła za mąż za rolnika Stanisława Kosowskiego i wychowała troje dzieci.

    Więcej szczegółów

    Przez wiele lat należała do Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie i Archiwum Literatury Ludowej Muzeum Wsi Lubelskiej.

    Źródło: Wikipedia: Eugenia Kosowska

  29. Szkoła

    Rośnie liczba uczniów

    W roku szkolnym 1922/23 szkoła miała cztery klasy i 161 uczniów, a jej kierownikiem był Mieczysław Breitmejer. W roku 1926/27 uczyło się już 377 dzieci w szkole siedmioklasowej, a nauczycieli było ośmiu.

    Więcej szczegółów

    W roku 1922/23 prowadzono też kursy dla dorosłych: uczęszczało na nie 45 osób, w tym trzy niepiśmienne.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  30. Straż pożarna

    Powstaje straż ogniowa

    W 1924 roku zawiązano straż ogniową z inicjatywy Aleksandra Pawlaka i Władysława Kowalczyka. Siedzibą była szkoła rolnicza, a Irena Kosmowska wsparła ją finansowo, także budową budynku i zakupem pierwszego węża.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin · OSP Krasienin: o nas

  31. Szkoła

    Pierwsza kronika szkoły

    Kierownik Mieczysław Breitmejer spisał dawniejsze dzieje szkoły na podstawie opowieści i wspomnień mieszkańców, bo akta zaginęły. Kronikę szkoły powierzono nauczycielowi i organiście, p. Opolskiemu. W tym samym roku posłanka Irena Kosmowska pomagała w staraniach o grunt pod nową szkołę.

    Więcej szczegółów

    Ze względu na liczbę dzieci wynajęto wówczas izby w mieszkaniach prywatnych.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  32. Straż pożarna

    Strażnica i Dom Ludowy

    Wybudowano drewnianą strażnicę, przy której działał Dom Ludowy, zwany „Ludowcem”. Młodzi strażacy wystawiali w nim przedstawienia na rzecz straży.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin · OSP Krasienin: o nas

  33. Szkoła

    Lekcje w pięciu lokalach

    W 1932 roku zajęcia odbywały się w pięciu lokalach, w tym w trzech wynajętych od osób prywatnych. Trzydzieściorgu dzieciom odroczono obowiązek szkolny z braku miejsc, a w ławkach siedziało po pięć lub sześć osób. Dyrektorem był wtedy Józef Hopkała.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  34. Szkoła

    Szkoła Przysposobienia Gospodyń Wiejskich

    Przed 1937 rokiem w Krasieninie działała Szkoła Przysposobienia Gospodyń Wiejskich. Pracę w niej podjęła po seminarium nauczycielskim w Chełmie Helena Brodowska-Kubicz (1914–2003), późniejsza historyczka dziejów wsi polskiej i żołnierz Batalionów Chłopskich.

    Więcej szczegółów

    W latach 1937–1939 studiowała pedagogikę społeczną pod kierunkiem Heleny Radlińskiej na Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, a w 1939 roku obroniła pracę o Jadwidze Dziubińskiej jako twórczyni ludowych szkół rolniczych w Polsce.

    Źródło: Wikipedia: Helena Brodowska-Kubicz

  35. Szkoła

    Składki na budowę szkoły

    Zebranie rad gromadzkich uchwaliło opodatkowanie, furmanki i robociznę na budowę nowej szkoły. Powołano Komitet Budowy Szkoły i podjęto starania o część ogrodu parafialnego pod budowę. Kierownikiem szkoły był wtedy Edward Gancarz.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  36. Wojna i okupacja

    Szkoła w czasie okupacji

    Po wybuchu wojny rok szkolny rozpoczęto dopiero 9 października 1939 roku. Okupant wycofał polskie czytanki oraz podręczniki do historii i geografii, a w 1940 roku nakazał oddać bibliotekę, godła, mapy i sztandary. Kierownik część zbiorów ukrył, a Niemcom wydał stare pomoce. W latach 1940–1944 uczniowie nie dostawali świadectw.

    Więcej szczegółów

    Według jednego z opracowań szkoła Kosmowskiej w Krasieninie istniała w latach 1913–1939.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły · Irena Kosmowska i jej szkoła w Krasieninie (relacja z konferencji, 2013)

  37. Wieś i gmina

    Z gminy Samoklęski do gminy Niemce

    W 1941 roku, w czasie okupacji niemieckiej, Krasienin, Krasienin-Kolonię, Majdan Krasieniński, Osówkę i Wolę Krasienińską wyłączono z gminy Samoklęski i włączono do gminy Niemce. Zmiana wyrównała granice w powiecie Landkreis Lublin, gdzie występowały niekorzystne eksklawy, kliny i przeguby. Według zestawienia w Krasieninie mieszkało wtedy 327 osób, w Krasieninie-Kolonii 474, w Majdanie Krasienińskim 673, w Osówce 322, a w Woli Krasienińskiej 232.

    Więcej szczegółów

    Przed wojną, według Słownika geograficznego z 1883 roku, Krasienin należał do gminy Samoklęski. W raportach z 1945 roku Krasienin znów figuruje w gminie Samoklęski, więc okupacyjną zmianę cofnięto. W 1952 roku powstała tu osobna gmina Krasienin.

    Źródło: Wikipedia: Landkreis Lublin · Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV, s. 614 (skan, ICM Uniwersytetu Warszawskiego)

  38. Wojna i okupacja

    Obława i wywózka na Majdanek

    Niemiecka ekspedycja karna aresztowała w Krasieninie, Majdanie Krasienińskim i okolicznych koloniach 31 osób i wywiozła je do obozu na Majdanku. Według kroniki gminnej wróciło osiem osób, a pozostałych zamordowano w ciągu kilku miesięcy.

    Więcej szczegółów

    Stanisław Jastrzębski (2007) podaje pięć z tych nazwisk pod datą 12 września 1942 roku, jako zabitych w Krasieninie przez Niemców z ukraińskimi pomocnikami. Kronika zna je z listy z 16 sierpnia i pisze, że trafiły na Majdanek, więc data u Jastrzębskiego jest najpewniej błędna. Teczka IPN z lat 1968–1971 (11 stron) opisuje aresztowanie w 1942 roku czterech mieszkańców Majdanu Krasienińskiego, między innymi Jana Błacha, i osadzenie ich na Majdanku.

    Źródło: Artykuł na portalu: Krasienin w latach wojny: zbrodnie na mieszkańcach · W. Grochowski, Kronika. Gmina Niemce w czasach II wojny światowej, w: Ocalić od zapomnienia, Niemce 2018, s. 38–40 (relacje zbierane od 1965 r.) · S. Jastrzębski, Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich na Polakach na Lubelszczyźnie w latach 1939–1947, Wrocław 2007, s. 47–48 (za: Wikipedia) · Archiwum IPN, sygn. IPN Lu 284/942

  39. Szkoła

    Los założycielki szkoły

    W nocy z 18 na 19 lipca 1942 roku gestapo aresztowało Irenę Kosmowską w jej warszawskim mieszkaniu. Więziona na Pawiaku, a potem w Berlinie, zmarła 21 sierpnia 1945 roku w Berlinie. Spoczywa na Powązkach Wojskowych w Warszawie; jej prochy sprowadzono do kraju po kilkunastu latach.

    Grób Ireny Kosmowskiej na Powązkach Wojskowych
    Grób Ireny Kosmowskiej na Powązkach Wojskowych. Fot. Krzem Anonim, 2019, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Źródło: Projekt uczniowski o I. Kosmowskiej: aresztowania, II wojna światowa i śmierć · Irena Kosmowska i jej szkoła w Krasieninie (relacja z konferencji, 2013)

  40. Wojna i okupacja

    Aresztowania przez gestapo

    Gestapo aresztowało sześciu mieszkańców Krasienina, między innymi Józefa Maja, i osadziło ich w obozie na Majdanku. Sprawą zajmowała się komisja w 1971 roku; akta znajdują się w Oddziałowym Archiwum IPN w Lublinie.

    Więcej szczegółów

    W kronice gminnej Józef Maj z Krasienina figuruje wśród aresztowanych 16 sierpnia 1942 roku i zmarłych na Majdanku, więc data w katalogu może być błędna.

    Źródło: Artykuł na portalu: Krasienin w latach wojny: zbrodnie na mieszkańcach · Archiwum IPN, sygn. IPN Lu 284/943

  41. Wojna i okupacja

    Śmierć Jana Drozda

    W Krasieninie zastrzelono Jana Drozda, mieszkańca wsi. Datę 25 czerwca 1945 roku podaje tajny wykaz organów bezpieczeństwa (UB), który przypisuje zabójstwo „bandzie Szatana”; „bandami” UB nazywało oddziały podziemia niepodległościowego. Historyk Rafał Wnuk pisze, że zastrzelili go partyzanci z oddziału „Chłopickiego”, a oddział „Szatana” jeszcze wtedy nie istniał.

    Więcej szczegółów

    Wykaz opublikowano w zbiorze raportów UB-MO (1996) i na stronie poświęconej Hieronimowi Dekutowskiemu „Zaporze”. W 1945 roku Krasienin należał do gminy Samoklęski. Nie znamy przyczyn ani okoliczności śmierci Jana Drozda.

    Źródło: Artykuł na portalu: Krasienin w latach wojny: zbrodnie na mieszkańcach · R. Wnuk, Lubelski Okręg AK, DSZ i WiN 1944–1947, Warszawa 2000, przypis o Krasieninie (fragment z wyszukiwania w pełnym tekście, Internet Archive) · Akcje oddziałów „Zapory” w tajnych raportach UB-MO, Lublin 1996, s. 176 (fragment z wyszukiwania w pełnym tekście, Internet Archive) · Tajny wykaz przestępstw „bandy Woźniaka Kazimierza Szatana” (dokument opublikowany na stronie o Hieronimie Dekutowskim „Zaporze”)

  42. Szkoła

    Szkoła po wojnie

    Po wojnie uporządkowano pomoce naukowe, a szkoła, siedmioklasowa, miała troje nauczycieli. Zajęcia odbywały się w dwóch izbach szkolnych i w pomieszczeniu wynajętym od gospodarza.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  43. Szkoła

    Budowa nowej szkoły

    W maju 1949 roku zatwierdzono plany budowy. Z powodu braku materiałów prace przeciągnęły się do 1954 roku. Uroczyste otwarcie odbyło się 1 września 1954 roku: budynek miał dziesięć sal lekcyjnych i szerokie korytarze, ale nie było jeszcze boiska ani utwardzonej drogi, a oświetlenie było lampowe.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  44. Wieś i gmina

    Siedziba gminy i gromady

    Gmina Krasienin powstała 1 lipca 1952 roku z części gmin Samoklęski, Niemce i Kamionka w powiecie lubartowskim, a jej siedzibą był Krasienin. Wchodziły w nią między innymi gromady Kawka, Krasienin, Krasienin-Kolonia, Majdan Krasieniński, Osówka, Pryszczowa Góra, Wola Krasienińska i Wólka Krasienińska. Po jej zniesieniu w 1954 roku uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 5 października utworzono gromadę Krasienin, z 21 radnymi i siedzibą w Krasieninie. W 1973 roku, po reaktywowaniu gminy Niemce, gromadę przyłączono do tej gminy.

    Więcej szczegółów

    Do gromady dołączano później kolejne miejscowości: 31 grudnia 1959 roku kolonię Stoczek, wieś Pryszczową Górę i kolonię Maziarkę, a 1 stycznia 1960 roku Jakubowice, Smugi oraz kolonie Helenów i Majdan Snopkowski. Jakubowice od 1 stycznia 1962 roku należały do gromady Ciecierzyn, a od 1 stycznia 1963 roku wróciły do Krasienina.

    Źródło: Wikipedia: Krasienin · Gmina Niemce: o gminie · Wikipedia: Krasienin (gmina) · Wikipedia: Krasienin (gromada) · Wikipedia: Samoklęski (gmina)

  45. Straż pożarna

    Pierwszy samochód

    Straż otrzymała samochód Dodge 3/4 z jednostki wojskowej w Elblągu. Kierowcą był Bogdan Brzyski.

    Więcej szczegółów

    Po wojnie naczelnikiem straży został Józef Machowicz z Woli Krasienińskiej, a później Władysław Stefaniak z Krasienina.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin

  46. Straż pożarna

    Nowa remiza

    W latach 1962–1964, pod kierunkiem naczelnika Józefa Kuli, zbudowano obecną remizę. Powstała dzięki wsparciu Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy oraz pracy druhów i mieszkańców. Jednostka dostała wóz STAR-25, motopompę M-800 i piętnaście odcinków węża.

    Tablica na remizie: „Wybudowano na XX-lecie PRL czynem społecznym przy pomocy finansowej SFOS, Krasienin 1964 r.”
    Tablica na remizie: „Wybudowano na XX-lecie PRL czynem społecznym przy pomocy finansowej SFOS, Krasienin 1964 r.”. Fot. Grzegorz W. Tężycki, 2025, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin · OSP Krasienin: o nas

  47. Szkoła

    Adam Brzozowski kierownikiem szkoły

    Kierownictwo szkoły objął Adam Brzozowski, później dyrektor, który stał na jej czele do około 1990 roku. Przy szkole działały zespół muzyczny i koła zainteresowań. W 1966 roku wskutek reorganizacji powstała klasa ósma.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  48. Parafia i kościół

    Kościół wpisany do rejestru zabytków

    Kościół parafialny wraz z ogrodzeniem z czterema kaplicami i cmentarzem kościelnym wpisano do rejestru zabytków (nr A/567). Obiekty znajdują się w Krasieninie-Kolonii.

    Ogrodzenie kościoła z kaplicami (XVIII–XIX w.)
    Ogrodzenie kościoła z kaplicami (XVIII–XIX w.). Fot. Ania Poleszak, 2014, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 PL
    Cmentarz parafialny
    Cmentarz parafialny. Fot. Ania Poleszak, 2014, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 PL

    Źródło: Wikipedia: Krasienin-Kolonia

  49. Dwór i majątek

    Zespół dworski w rejestrze zabytków

    Do rejestru zabytków wpisano zespół dworski: dwór, dwie bramki, park z aleją lipową oraz, osobnym wpisem, dawną karczmę z XVIII/XIX wieku (nr A/612 i A/613). Dwór pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku.

    Park i aleja lipowa
    Park i aleja lipowa. Fot. LLEW, 2013, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 PL
    Budynek dawnego folwarku w zespole dworskim
    Budynek dawnego folwarku w zespole dworskim. Fot. Ania Poleszak, 2014, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 PL
    Więcej szczegółów

    Opisy obiektów na Wikimedia Commons, oparte na rejestrze zabytków, datują dwór na lata 20. XIX wieku. Dobra należały wtedy do Kaliksta Morozewicza, ale źródła nie łączą go wprost z budową dworu.

    Źródło: Wikipedia: Krasienin-Kolonia · Wikimedia Commons: Krasienin, dwór (opis obiektu z rejestru zabytków)

  50. Szkoła

    Szkoła otrzymuje imię Ireny Kosmowskiej

    Dyrektor Adam Brzozowski wystąpił o nadanie szkole imienia Ireny Kosmowskiej, która została jej patronką. W 1979 roku, z inicjatywy Komitetu Rodzicielskiego, szkoła otrzymała sztandar.

    Więcej szczegółów

    Irena Kosmowska urodziła się w Warszawie 20 grudnia 1879 roku. W listopadzie 1918 roku, w pierwszym rządzie ludowym, została wiceministrem opieki społecznej i propagandy, a w latach 1919–1930 była posłanką na Sejm z Lubelszczyzny.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły · Irena Kosmowska i jej szkoła w Krasieninie (relacja z konferencji, 2013) · Kurier Lubelski: Irena Kosmowska, bezkompromisowa idealistka

  51. Straż pożarna

    Sześćdziesiąt lat jednostki

    Z okazji 60-lecia straży zakupiono sztandar i samochód STAR-244 GBM. Naczelnikiem był Bogdan Brzyski, prezesem Marian Gąska.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin

  52. Straż pożarna

    Pierwsza w gminie w krajowym systemie ratowniczym

    Jednostka OSP Krasienin została włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego jako pierwsza w gminie Niemce.

    Więcej szczegółów

    Do 23 sierpnia 2024 roku, gdy podpisano umowę włączającą OSP Nasutów, w systemie były z gminy tylko dwie jednostki: Niemce i Krasienin.

    Źródło: OSP Krasienin: o nas · Gmina Niemce: OSP Krasienin · Gmina Niemce: OSP Nasutów dołącza do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (23.08.2024)

  53. Szkoła

    Zespół Szkół i gimnazjum

    W budynku szkoły utworzono Gimnazjum nr 3 w Krasieninie, a szkoła stała się Zespołem Szkół. Gimnazjum otrzymało imię Ireny Kosmowskiej i własny sztandar. Po kolejnych reformach gimnazjum wygaszono, a szkoła wróciła do formy podstawowej.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  54. Straż pożarna

    Samochód ratowniczy Ford Transit

    W 2003 roku jednostka kupiła samochód ratowniczy Ford Transit. Pomogły w tym Zarząd Wojewódzki Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP i Urząd Gminy Niemce, a duży udział w kosztach miał Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie. Dotychczasowy wóz Lublin II przekazano do OSP Niemce.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin

  55. Straż pożarna

    Osiemdziesiąt pięć lat straży i wóz MAN

    W 2009 roku obchodzono jubileusz 85-lecia straży w Krasieninie. W 2010 roku jednostka dostała nowoczesny wóz ratowniczo-gaśniczy MAN. Zakup umożliwiły starania wójta Stefana Czyżyka i uchwała Rady Gminy Niemce o częściowym sfinansowaniu inwestycji. Resztę środków dołożyły Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Zarząd Wojewódzki ZOSP RP i Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin

  56. Straż pożarna

    Odnowiona remiza i nowe drużyny

    W 2013 roku remizę gruntownie odnowiono: ocieplono budynek, wymieniono dach i wykonano instalację grzewczą, dzięki wójtowi gminy Niemce Krzysztofowi Urbasiowi. W tym samym roku powstały Kobieca Drużyna Pożarnicza, która w gminnych zawodach sportowo-pożarniczych w Nasutowie zajęła drugie miejsce, oraz Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza, która zajęła pierwsze.

    Źródło: Gmina Niemce: OSP Krasienin

  57. Szkoła

    Koniec gimnazjum, szkoła znów ośmioklasowa

    W 2016 roku, po kolejnej zmianie systemu szkolnego, klasy gimnazjum zaczęto stopniowo wygaszać. Zespół Szkół w Krasieninie zlikwidowano w 2017 roku, a uchwałą Rady Gminy Niemce szkoła podstawowa im. Ireny Kosmowskiej została ponownie ośmioklasową szkołą publiczną. W 2019 roku Gimnazjum nr 3 im. Ireny Kosmowskiej zakończyło działalność.

    Więcej szczegółów

    Od 2017 roku szkoła rozwija funkcję opiekuńczą dla młodszych dzieci. Według jej strony (wpis z 2022 roku) uczyło się w niej około 170 uczniów w 12 oddziałach, a w trzech oddziałach przedszkolnych było 75 wychowanków w wieku od 3 do 6 lat.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  58. Szkoła

    Remont budynku szkoły

    Dzięki staraniom miejscowych radnych i sołtysów oraz władz gminy Niemce zmodernizowano budynek szkoły. Wymieniono konstrukcję dachu, co pozwoli w przyszłości zagospodarować poddasze na sale lekcyjne i pracownie. W 2018 roku wymieniono całą instalację centralnego ogrzewania, a piec na olej opałowy zastąpiono instalacją gazową. Budynek ocieplono, stare instalacje elektryczne zastąpiono nowymi, z oświetleniem LED i panelami fotowoltaicznymi, i poprowadzono sieć LAN.

    Więcej szczegółów

    Strona szkoły nazywa budynek ponad siedemdziesięcioletnim, choć nowy gmach otwarto w 1954 roku. W latach 2017–2022, ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego i programów krajowych, zmodernizowano zaplecze dydaktyczne: pracownie dostały monitory interaktywne, szkoła kupiła pracownię laptopów, trzy zestawy tabletów, drukarkę 3D i mikroskop z kamerą. Z funduszy sołeckich, dzięki wsparciu Rady Rodziców, zmodernizowano plac zabaw, teren szkolny i boisko.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  59. Wieś i gmina

    Pomoc dla uchodźców z Ukrainy i dla frontu

    Po wybuchu wojny w Ukrainie gmina Niemce, do której należy Krasienin, uruchomiła pomoc dla uchodźców. W bibliotece w Niemcach urządzono gminny punkt zbiórki darów. Ośrodek Pomocy Społecznej przyjmował od osób z Ukrainy mieszkających w gminie wnioski o paczki żywnościowe, a urząd przyjmował wnioski o świadczenie 40 złotych dziennie na osobę, do 60 dni, dla tych, którzy dali uchodźcom dach nad głową i wyżywienie.

    Więcej szczegółów

    Do 24 marca 2022 roku do punktu w bibliotece dotarły między innymi dary z gminy Kłoczew i od włoskiego klubu piłkarskiego UPD Santa Croce Calcio. 6–8 kwietnia, na prośbę wójta partnerskiej gminy Sokolniki, dary dla ukraińskich żołnierzy na froncie zbierano w godzinach pracy we wszystkich szkołach podstawowych gminy Niemce (więc także w szkole w Krasieninie), a ponadto w bibliotece i w siedzibie Koła Gospodyń Wiejskich w Niemcach. Na sobotę 9 kwietnia zapowiedziano przyjazd dwóch busów, które miały zawieźć dary do Sokolnik. Źródła nie opisują, jak pomagano w samym Krasieninie: kto przyjął uchodźców i co zbierano we wsi.

    Źródło: Gmina Niemce: Prośba Wójta z partnerskiej Gminy Sokolniki o pomoc (6.04.2022) · Gmina Niemce: Pomoc dla Ukrainy (24.03.2022) · Gmina Niemce: Pomoc żywnościowa z Ośrodka Pomocy Społecznej dla osób przybyłych z Ukrainy (23.03.2022) · Gmina Niemce: Świadczenie pieniężne za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy (22.03.2022)

  60. Szkoła

    Sztandar szkoły z medalem Witosa

    Sztandar Szkoły Podstawowej w Krasieninie odznaczono Medalem za zasługi dla Ruchu Ludowego im. Wincentego Witosa. Kapituła wzięła pod uwagę wieloletnie starania o zachowanie pamięci Ireny Kosmowskiej oraz pracę nauczycieli na rzecz budowania społeczności lokalnej.

    Źródło: Szkoła Podstawowa w Krasieninie: Historia szkoły

  61. Straż pożarna

    Sto lat straży

    Obchody jubileuszu 100-lecia obejmowały mszę świętą w kościele parafialnym w Krasieninie, podczas której poświęcono figurę św. Floriana, i uroczystość przed strażnicą. Jednostka otrzymała Złoty Znak Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

    Baner jubileuszowy przy remizie OSP w Krasieninie-Kolonii
    Baner jubileuszowy przy remizie OSP w Krasieninie-Kolonii. Fot. Grzegorz W. Tężycki, 2025, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Źródło: OSP Krasienin: o nas

  62. Straż pożarna

    Dyplom na 30-lecie systemu ratowniczego

    Z okazji 30-lecia Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego jednostka otrzymała dyplom Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.

    Źródło: OSP Krasienin: o nas

O źródłach

Teksty są własnym streszczeniem wskazanych źródeł. Wpisy oparte na odczycie maszynowym (OCR) skanów dawnych druków oznaczono w opisie. Gdy źródła podają różne daty, piszemy o tym przy wpisie. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, na wolnych licencjach (CC BY-SA 3.0 PL, CC BY-SA 3.0 i 4.0, CC0) albo w domenie publicznej; przy każdym podano autora. Na komputerze tak samo podpisane są zdjęcia w tle strony: na dole widać autora, licencję i odnośnik do pliku, a w tle zmieniają się razem z epoką i z przewijaniem. Na telefonie tła nie pokazujemy. Zdjęcia z lat 1920–1964 w tle nie przedstawiają Krasienina, tylko polską wieś i Lublin z tamtych lat; pochodzą z archiwów (m.in. Narodowego Archiwum Cyfrowego) i mają podpisy zgodne z archiwalnymi. Zdjęć ze stron gminy, szkoły, parafii i OSP nie kopiujemy, bo są chronione prawem autorskim.

Akta, których treści jeszcze nie znamy

Katalog Archiwum IPN pokazuje tylko tytuły teczek, a nazwiska, przebieg zdarzeń i zeznania są w samych aktach. Teczki o Krasieninie i Majdanie Krasienińskim (sygnatury IPN Lu 284/489, 284/942 i 284/943) znajdują się w Oddziałowym Archiwum IPN w Lublinie i można je obejrzeć po złożeniu wniosku o udostępnienie.

Czego brakuje

Nie znamy jeszcze kronik parafialnej i strażackiej w całości, ksiąg metrykalnych parafii, akt dawnej gminy Krasienin ani kroniki szkolnej z lat 1925–1939 poza streszczeniem na stronie szkoły. W dostępnych w internecie źródłach nie znaleźliśmy opisu Krasienina z lipca 1944 roku ani z czasów powstania styczniowego, poza potyczką pod sąsiednim Nowym Stawem. Dawnych zdjęć jest w publicznych zbiorach niewiele, bo zwykle przechowują je rodziny. Nie znaleźliśmy też opisu wyjazdów strażaków z Krasienina do pomocy przy powodziach i innych klęskach w kraju lub za granicą (gmina pisze tylko o udziale jednostki OSP Niemce w akcji przeciwpowodziowej z przełomu maja i czerwca 2010 roku) ani opisu tego, jak mieszkańcy pomagali uchodźcom z Ukrainy w samej wsi. Jeżeli masz zdjęcia, zapiski, wspomnienia lub dokumenty związane z Krasieninem, także z ostatnich lat, podeślij je tutaj. Każdy wkład sprawdza moderator, a po publikacji podpisujemy go Twoim imieniem i pierwszą literą nazwiska.