Sobota, 21 listopada 2026 Imieniny: Janusz, Konrad, Maria, Piotr, Regina, Rena, Twardosław, Wiesław Światowy Dzień Rybołówstwa
Krasienin portal mieszkańców · gmina Niemce

Strona główna / Artykuły

Artykuł

Kto dostał ziemię w 1864 roku. Tabela likwidacyjna Krasienina

Kamil D. · Opublikowane 28-10-2026
Kto dostał ziemię w 1864 roku. Tabela likwidacyjna Krasienina

12 (24) maja 1866 r. zatwierdzono w Warszawie papier, po którym dwadzieścia pięć krasienińskich gospodarstw stało się własnością chłopów. Razem dostali 480 mórg ziemi użytkowej, czyli około 270 hektarów, a dawny właściciel wsi 8000 rubli kapitału likwidacyjnego.

Ten papier to tabela likwidacyjna. Przetrwała w trzech egzemplarzach w Archiwum Państwowym w Lublinie, wymienia z nazwiska dwudziestu ośmiu gospodarzy i ma dopiski aż z 1889 r. Poniżej jest to, co z niej wynika, ze skanami z archiwum.

Czym była tabela likwidacyjna

Ukaz cara Aleksandra II z 19 lutego (2 marca) 1864 r. dał chłopom w Królestwie Polskim na własność ziemię, którą uprawiali. Żeby to uporządkować, dla każdej wsi sporządzono tabelę likwidacyjną: listę gospodarstw z ich gruntami w morgach i prętach, wyceną powinności wobec dworu oraz prawami do dworskich lasów i pastwisk. Chłopi nie płacili dworowi za ziemię, a odszkodowanie dla dziedzica wypłacało państwo.

Tabelę zatwierdzała komisja centralna, po rozpatrzeniu i poprawkach, a odpis dostawał między innymi sołtys wsi. Daty zapisywano w dwóch kalendarzach, juliańskim, którym posługiwano się w Rosji, i gregoriańskim, stąd zapisy w rodzaju „12 (24) maja”.

Wszystkie krasienińskie gospodarstwa wpisano do pierwszego działu tabeli, czyli do tych, które obejmował ukaz z 1864 r. i wcześniejszy ukaz z 26 maja (7 czerwca) 1846 r. Ten starszy zakazywał dziedzicom usuwania chłopów z gospodarstw.

Tabela Krasienina to drukowany rosyjski formularz wypełniony ręcznie cyrylicą. Na stronie tytułowej stoi: „Tabela likwidacyjna wsi Krasienin”, gubernia lubelska, powiat lubartowski, gmina Starościn. Drukowany napis „powiat lubelski” ktoś przekreślił i dopisał nad nim „lubartowski”, a przy gminie dodał w nawiasie nazwę Samoklęski, pod którą występuje ona później. Chodzi o nazwę gminy, a nie o wieś Samoklęski.

Strona tytułowa tabeli likwidacyjnej wsi Krasienin z rosyjskim orłem, przekreślonym drukowanym słowem „lubelskiego” i dopisanym „lubartowskiego”
Strona tytułowa tabeli likwidacyjnej wsi Krasienin, egzemplarz II (sygn. 1630/II). Archiwum Państwowe w Lublinie.

Dwudziestu ośmiu gospodarzy

Tabela wymienia 28 gospodarzy, ale gospodarstw jest 25, bo trzy podzielono między dwie osoby (numery 1–2, 3–4 i 17–18). Piętnaście gospodarstw ma po 22 morgi, dziesięć po 15 mórg, razem 330 i 150, czyli 480. Morga w Królestwie Polskim to około 0,56 hektara, więc gospodarstwo 22-morgowe liczyło około 12 hektarów, a 15-morgowe około 8.

Najwięcej pozycji mają Drozdowie (siedem) i Prażmowie (pięć), potem Kowalczykowie i Kucharczykowie (po trzy) oraz Wójcikowie (dwie). Osiem nazwisk występuje raz: Gontarczyk, Kuryła, Zgierski, Muzyka, Majewski, Czerwonka, Stefaniak i Zięba. Dwóch gospodarzy wpisano razem z matkami: Macieja Drozda z Dorotą (nr 12) i drugiego Macieja Drozda z Małgorzatą (nr 23).

Te same liczby podaje „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” z 1883 r.: w Krasieninie uwłaszczono 28 osad na 480 morgach. Liczba osad zgadza się więc z liczbą nazwisk, a nie gospodarstw.

Gospodarstwa 22-morgowe (nr 1–18)

  1. Wojciech Gontarczyk: ⅔ gospodarstwa, wspólnie z nr 2
  2. Józef Kuryła: ⅓ gospodarstwa, wspólnie z nr 1
  3. Andrzej Prażmo: ⅔ gospodarstwa, wspólnie z nr 4
  4. Jan (Iwan) Prażmo: ⅓ gospodarstwa, wspólnie z nr 3
  5. Michał Kowalczyk
  6. Wojciech Kowalczyk
  7. Paweł Zgierski
  8. Jan Muzyka
  9. Józef Majewski
  10. Andrzej Drozd: w 1865 r. przekazał gospodarstwo Janowi (Iwanowi) Drozdowi
  11. Szymon Prażmo
  12. Maciej Drozd z matką Dorotą
  13. Wojciech Czerwonka
  14. Wawrzyniec Kucharczyk
  15. Franciszek Drozd: w 1865 r. przekazał gospodarstwo Sebastianowi Prażmie
  16. Piotr Drozd
  17. Ignacy Prażmo: część gospodarstwa, wspólnie z nr 18
  18. Mateusz Prażmo: część gospodarstwa, wspólnie z nr 17

Gospodarstwa 15-morgowe (nr 19–28)

  1. Jan (Iwan) Kowalczyk
  2. Sebastian Drozd
  3. Sebastian Kucharczyk
  4. Antoni Wójcik
  5. Maciej Drozd z matką Małgorzatą
  6. Tomasz Kucharczyk
  7. Grzegorz Stefaniak
  8. Kazimierz Zięba (?)
  9. Kajetan Wójcik
  10. Mateusz Drozd: w 1865 r. przekazał gospodarstwo Michałowi Drozdowi

Imiona podano po polsku, a w oryginale zapisano je cyrylicą i w formach rosyjskich, np. Iwan zamiast Jan. Polska pisownia nazwisk to nasz odczyt i w księgach parafialnych niektóre mogą brzmieć trochę inaczej. Znak zapytania oznacza niepewny odczyt.

Tabela pokazuje też, z czego składało się gospodarstwo. Michał Kowalczyk (nr 5) miał 1 morgę 74 pręty pod zabudowaniami i ogrodem, 17 mórg 146 prętów pola, 1 morgę 191 prętów łąk i 1 morgę 189 prętów wygonu, razem 22 morgi. W pierwszych szesnastu numerach pole zajmuje od 13 do 17 mórg, a resztę dzielą łąki, wygon i zabudowania.

Pierwsza strona listy gospodarzy z tabeli likwidacyjnej Krasienina, numery 1–16, z prawami do dworskiego lasu
Gospodarstwa nr 1–16 i prawa do dworskiego lasu, egzemplarz II, karty 10–11. Archiwum Państwowe w Lublinie, zespół 35/168/0, sygn. 1630.

Prawa w dworskim lesie

Oprócz ziemi chłopi dostali serwituty, czyli prawa do korzystania z dworskiego lasu. Wszystkie 25 gospodarstw mogło:

  • brać z dworskich lasów drewno na budowę i płoty, w miarę potrzeby;
  • zbierać na opał suche gałęzie i chrust, po jednym wozie tygodniowo zimą i latem, z siekierą, ale bez ścinania drzew i świeżych gałęzi, wjeżdżając do lasu i wyjeżdżając z niego jedną drogą;
  • paść bydło w dworskim lesie;
  • kopać karpinę, czyli pniaki z korzeniami, w miarę potrzeby;
  • brać na płoty kołki i żerdzie albo chrust, zależnie od rodzaju płotu.

Przy serwitutach gospodarstwa podzielone (nr 1–2, 3–4 i 17–18) liczono jako jedno.

Zatwierdzenie w 1866 roku

12 (24) maja 1866 r. Komisja Centralna zatwierdziła poprawioną tabelę. Chłopi z Krasienina dostali na własność 480 mórg ziemi użytkowej, a byłemu właścicielowi wsi przyznano 8000 rubli kapitału likwidacyjnego. Decyzję podpisał przewodniczący komisji J. Sołowjow i jej członkowie. 19 (31) lipca 1866 r. lubelska komisja do spraw włościańskich sporządziła odpis dla Rządu Gubernialnego.

Odpis dla wsi wydał komisarz 2. okręgu sołtysowi Krasienina, Iwanowi (Janowi) Muzyce. W tabeli jest tylko jeden Muzyka, gospodarz nr 8, Jan, więc to prawdopodobnie ten sam człowiek.

W kolumnie z wyceną powinności każde gospodarstwo 22-morgowe z pierwszych szesnastu numerów ma wpisane 22 ruble, czyli rubel od morgi. Jeśli przy gospodarstwach 15-morgowych jest tak samo, cała wieś miała dawać dworowi 480 rubli rocznie, a 8000 rubli kapitału to szesnaście i dwie trzecie takiej sumy: przy 6 procentach odsetek wychodzi dokładnie 480 rubli. To nasz rachunek, w tabeli nie ma go wprost.

O tym, że wynagrodzenia dla właścicieli ruszyły, pisał w czerwcu 1866 r. „Kurjer Warszawski”. Wśród właścicieli, którym je przesłano, wymieniono właściciela dóbr Krasienin o nazwisku Klawer (imienia w odczycie nie widać). Ogłoszenie umieszcza dobra w powiecie lubelskim, a tabela w lubartowskim; więcej o tej różnicy jest w Historii Krasienina.

Zatwierdzenie tabeli z 1866 roku i dopisek z 1889 roku z lakową pieczęcią
Koniec tabeli: zatwierdzenie z 12 (24) maja 1866 r., adnotacja o odpisie dla sołtysa Iwana Muzyki i dopisek z 1889 r. o ugodzie leśnej i pomiarze, z lakową pieczęcią. Karty 19–20. Archiwum Państwowe w Lublinie, sygn. 35/168/0/9/1630.

Co działo się dalej

Tabela nie kończy się na 1866 r. Dopiski pokazują, jak przez następne ćwierć wieku zmieniały się gospodarstwa i prawa do lasu.

  • 1865. Trzy gospodarstwa zmieniły właściciela jeszcze przed zatwierdzeniem tabeli: Andrzej Drozd przekazał swoje Janowi Drozdowi, Franciszek Drozd Sebastianowi Prażmie, a Mateusz Drozd Michałowi Drozdowi.
  • 1874. Współwłaściciele majątku Krasienin zawarli z chłopami dobrowolną ugodę, zatwierdzoną przez Gubernialny Urząd do Spraw Włościańskich 16 maja 1874 r. W zamian za prawa do dworskiego lasu i pastwisk wieś dostała na wspólną własność 103 morgi 245 prętów dworskiej ziemi, w granicach zaznaczonych na osobnym planie. Serwituty wygasły.
  • 1876. Pomiar ziemi wsi ustalił, że chłopi mają razem 524 morgi 118 prętów: 513 mórg 64 pręty ziemi użytkowej i 11 mórg 54 pręty nieużytków. Użytkowej ziemi wyszło o ponad 33 morgi więcej niż w tabeli z 1866 r. Nowe liczby wpisano do tabeli w miejsce dawnych, które okazały się błędne.
  • 1888–1889. Ugodę i pomiar dopisano do tabeli na podstawie postanowienia Lubelskiego Gubernialnego Urzędu do Spraw Włościańskich z 8 kwietnia 1888 r. (nr 1162). Dopisek powstał w marcu 1889 r.

Nazwiska współwłaścicieli majątku z 1874 r. są trudne do odczytania. Wstępnie: Franciszek Bielecki (?), August Kr… (?), Henrietta Leszczyńska i Krzysztof Petri… (?).

Oś czasu

  • 26 maja (7 czerwca) 1846. Ukaz chroniący gospodarzy przed usuwaniem z ziemi.
  • 19 lutego (2 marca) 1864. Ukaz o uwłaszczeniu chłopów w Królestwie Polskim.
  • 1865. Trzej Drozdowie przekazują gospodarstwa.
  • 12 (24) maja 1866. Zatwierdzenie tabeli: 480 mórg dla 25 gospodarstw, 8000 rubli dla byłego właściciela.
  • 25 czerwca 1866. Ogłoszenie wynagrodzeń dla właścicieli, wśród nich dla właściciela dóbr Krasienin.
  • 19 (31) lipca 1866. Odpis tabeli dla Rządu Gubernialnego.
  • 16 maja 1874. Zatwierdzenie ugody: 103 morgi 245 prętów ziemi zamiast serwitutów.
  • 1876. Pomiar ziemi chłopskiej: 524 morgi 118 prętów.
  • 8 kwietnia 1888. Postanowienie Gubernialnego Urzędu do Spraw Włościańskich nr 1162.
  • marzec 1889. Dopisek o ugodzie i pomiarze w tabeli.

Czego jeszcze nie wiemy

Tabela otwiera kilka tropów, które da się sprawdzić w archiwach i księgach parafialnych:

  • Gdzie są tabele Woli Krasienińskiej, Majdanu Krasienińskiego i Wólki Krasienińskiej? „Słownik geograficzny” podaje, że uwłaszczono tam 19, 10 i 11 osad, a ich tabele powinny być w tym samym zbiorze Archiwum Państwowego w Lublinie (35/168).
  • Kim byli współwłaściciele majątku z 1874 r. i jak podzielili dobra po parcelacji z lat 1869–1873?
  • Czy zachował się plan ziemi przekazanej wsi w 1874 r. i mapa z pomiaru z 1876 r.?
  • Czy sołtys Iwan Muzyka to ten sam człowiek co Jan Muzyka z gospodarstwa nr 8?
  • Jak potoczyły się losy rodzin z tabeli? Pomogą księgi metrykalne parafii Krasienin i ich indeksy.
  • Jak naprawdę brzmi nazwisko gospodarza nr 26, który w tabeli wygląda na Ziębę?

Jeśli Twoja rodzina jest w tabeli i masz o niej zdjęcia, dokumenty albo opowieści, możesz je podesłać przez stronę Historia.

Źródła

Brak ocen
Zaloguj się, aby ocenić i skomentować
Komentarze (0)

Nikt jeszcze nie skomentował.